Een ongekend aantal Israëliërs heeft de afgelopen jaren voor langere tijd het land verlaten. Niet alleen de omvang van de uittocht baart onderzoekers zorgen, maar vooral de samenstelling van de groep die vertrekt. Onder de vertrekkers bevinden zich relatief veel hoogopgeleide en goedverdienende professionals, onder wie artsen, ingenieurs, academici en werknemers uit de technologiesector.
Volgens een deze maand verschenen studie van de Universiteit van Tel Aviv, gebaseerd op gegevens van het Israëlische Centraal Bureau voor de Statistiek, verlieten tussen 2023 en 2025 in totaal 268.509 Israëliërs het land voor ten minste drie opeenvolgende maanden. In de vergelijkbare periode tien jaar eerder waren dat er 183.219.
De jaarlijkse aantallen bedroegen 86.509 in 2023, 91.499 in 2024 en 90.922 in 2025. Omdat de officiële cijfers over emigratie gedurende twaalf maanden voor 2025 pas in 2027 beschikbaar komen, gebruiken de onderzoekers verblijven van minimaal drie maanden als een vroege aanwijzing voor de ontwikkeling. Zij schatten dat in 2025 tussen de 45.000 en 50.000 Israëliërs waarschijnlijk ten minste een jaar in het buitenland bleven.
De ontwikkeling heeft in Israël de discussie over een mogelijke braindrain opnieuw aangewakkerd. Onafhankelijk Israëlisch politiek commentator en voormalig hoogleraar Ori Goldberg ziet de cijfers als onderdeel van een bredere aantasting van de stabiliteit. “Het land valt uit elkaar. Het mist stabiliteit”, reageerde Goldberg in een interview.
Volgens hem zoeken veel vertrekkers vooral een stabiele samenleving, goed functionerende overheidsdiensten en de zekerheid dat publieke instellingen naar behoren blijven functioneren. Hij stelt dat de omvang van de uitstroom duidelijk groter is dan gebruikelijk en dat het verschil tussen het aantal mensen dat vertrekt en het aantal dat terugkeert eveneens sterk is toegenomen.
Ook een ander soort emigrant
De cijfers wijzen bovendien op een verandering in het profiel van de Israëliërs die vertrekken. Israëliërs tussen 25 en 64 jaar die in 2022 emigreerden, waren aanzienlijk hoger opgeleid dan de bevolking als geheel. Het aandeel met een bachelordiploma lag 1,5 keer zo hoog, het aandeel met een masterdiploma twee keer zo hoog en het aandeel met een doctoraat 4,6 keer zo hoog.
Ook de gezondheidszorg merkt de ontwikkeling. In 2024 vertrokken 530 artsen uit Israël. Twee derde van hen had zijn opleiding in Israël gevolgd. Tegelijkertijd nam het aantal artsen dat naar Israël terugkeerde af. Ook het aantal vertrekkende ingenieurs steeg, terwijl minder ingenieurs terugkeerden. De Israëlische Knesset besprak deze cijfers in juni tijdens een debat over de toenemende emigratie van jonge Israëliërs.
De migratiebalans verslechterde eveneens. Volgens cijfers van het Israëlische statistiekbureau die tijdens het parlementaire debat werden aangehaald, was de migratiebalans van Israëlische staatsburgers tussen 2022 en 2024 negatief en liep het saldo over die drie jaar met ongeveer 140.000 mensen terug.
Hoogverdieners
Een afzonderlijke analyse van de Israëlische belastingdienst laat zien dat ook de financiële positie van vertrekkers verandert. Het gemiddelde jaarlijkse inkomen van Israëliërs die emigreerden steeg, gecorrigeerd voor inflatie, van ongeveer 125.000 sjekel in de periode 2015-2019 naar ongeveer 200.000 sjekel in 2024.
Voor de Israëlische economie is dat relevant. Wanneer hoogopgeleide werknemers vertrekken, verdwijnen niet alleen arbeidskrachten, maar ook belastinginkomsten en kennis. Vooral de technologie- en gezondheidssector zijn kwetsbaar omdat zij sterk afhankelijk zijn van relatief kleine groepen gespecialiseerde werknemers. Recente cijfers van de Israëlische belastingdienst wijzen bovendien op een sterke stijging van de emigratie onder hogere inkomensgroepen.
Goldberg spreekt daarom van een reëel risico op een braindrain. Artsen die voor hun vervolgopleiding naar het buitenland gaan, keren volgens hem steeds vaker niet terug. Werknemers in de technologiesector hebben bovendien relatief veel mogelijkheden om hun werkzaamheden vanuit een ander land voort te zetten.
“Het wordt steeds moeilijker om deze beroepen in Israël uit te oefenen. Mensen zullen daarom simpelweg vertrekken. Dat is volgens mij wat er gebeurt”, aldus Goldberg.
Breuk na oktober 2023
Volgens Goldberg versnelde de ontwikkeling na oktober 2023. De genocide in Gaza, de veiligheidscrisis en de daaropvolgende politieke en maatschappelijke ontwikkelingen hebben volgens hem diepe sporen in de Israëlische samenleving achtergelaten.
Hij wijst daarnaast op de politieke polarisatie die al zichtbaar was tijdens het conflict rond de hervorming van de rechterlijke macht. Volgens Goldberg hebben het collectieve trauma, de veiligheidsdiscussie en de groeiende maatschappelijke tegenstellingen de bereidheid om Israël te verlaten versterkt.
Ook de onderzoekers van de Universiteit van Tel Aviv signaleren dat de zorgen over emigratie al na de verkiezingen van november 2022 en tijdens het conflict over de hervorming van de rechterlijke macht toenamen. Na oktober 2023 werd die ontwikkeling sterker.
Tijdelijk of structurele verandering?
De onderzoekers waarschuwen tegelijkertijd tegen een te eenvoudige conclusie. De huidige emigratieniveaus vormen op zichzelf geen directe bedreiging voor de economische weerbaarheid van Israël. Een langdurige stijging kan volgens hen echter wel ingrijpende gevolgen hebben voor een economie die sterk leunt op een relatief kleine groep gespecialiseerde werknemers in technologie, gezondheidszorg en wetenschap.
Daarbij bestaat het risico van een zichzelf versterkend effect: hoe meer hoogopgeleide mensen vertrekken, hoe aantrekkelijker emigratie voor anderen kan worden. Een eenmaal ingezette uitstroom kan daardoor moeilijker omkeerbaar worden.
Goldberg verwacht dan ook niet dat de huidige emigratiegolf vanzelf verdwijnt wanneer de directe omstandigheden verbeteren.
“Ik denk niet dat dit zo’n tijdelijke golf is en ik denk niet dat de politieke en veiligheidssituatie zo gemakkelijk kan worden gestabiliseerd”, zei hij. “Ik weet niet zo zeker of Israël eenvoudig kan terugkeren naar hoe het was.”
Onderzoek van migratie- en demografiewetenschapper Lilach Lev Ari naar Israëliërs in de Verenigde Staten wijst eveneens op mogelijke gevolgen van langdurig verblijf in het buitenland. Migranten onderhouden vaak sterke banden met Israël via familie, digitale communicatie en bezoeken, maar kunnen tegelijkertijd emotioneel meer afstand tot het land ontwikkelen.
De huidige uittocht kan daarmee volgens Goldberg onderdeel zijn van een bredere maatschappelijke ontwikkeling. “Ik ga ervan uit dat Israël een demografische en economische verschuiving van langere duur ingaat.”
AA